Geschiedenis

Hoe is Monumentenwacht ontstaan en geëvolueerd?

Begraafplaats Jwgp2A

1973: Monumentenwacht in Nederland

Het Charter van Venetië (1964) stelde dat regelmatig onderhoud een vereiste is om het onroerend erfgoed te bewaren. In Nederland leidde die boodschap tot de oprichting van een Monumentenwacht in 1973. De missie luidde dat regelmatige controle en onderhoud van gerestaureerde monumenten nodig waren om verval op grote schaal te voorkomen. De overkoepelende Vereniging van Provinciale Monumentenwachten Nederland behartigt de belangen van de provinciale Monumentenwachten.

1991: Monumentenwacht in Vlaanderen

Ook in Vlaanderen vond de idee van regelmatig onderhoud ingang. In verschillende provincies kregen onderhoudsploegen of architecten de opdracht inspecties en onderhoudswerken aan onroerend patrimonium uit te voeren. Monumentenwacht Vlaanderen werd in 1991 opgericht als initiatief van de Vereniging van Vlaamse Provincies, de Koning Boudewijnstichting en de toenmalige stichting Monumenten- en Landschapszorg. Naar analogie met de Nederlandse privaatrechtelijke organisatiestructuur, kregen in de loop van 1992 de provinciale Monumentenwachtverenigingen vorm.

Van bij de oprichting was de doelstelling van Monumentenwacht gericht op preventief optreden. De missie luidde: ‘De vereniging heeft tot doel bij te dragen tot de valorisatie van het cultureel erfgoed in Vlaanderen meer bepaald door het bevorderen van de instandhouding ervan. De nadruk zal hierbij liggen op het stimuleren van regelmatig onderhoud van waardevol erfgoed.‘ Onder het motto ‘Beter voorkomen dan genezen’ krijgt het bouwkundig erfgoed van de aangesloten leden regelmatig controle en onderhoud. De vzw Monumentenwacht Vlaanderen treedt op als koepel voor ondersteuning en coördinatie.

1993: invoering onderhoudspremies

In 1993 voerde de Vlaamse overheid de onderhoudspremie voor beschermde monumenten in. Daarmee hoopte ze eigenaars, huurders en andere betrokkenen te stimuleren om beschermde historische panden die zij betrekken, zo goed mogelijk in ere te houden. De inspectierapporten van Monumentenwacht werden aanvaard als onderdeel van het aanvraagdossier. In 1996 beslissen ook enkele provincies om een onderhoudspremie toe te kennen, maar dan voor niet-beschermd waardevol erfgoed. Ook in dit geval is een aansluiting bij Monumentenwacht een pluspunt om de premie te verkrijgen.

1997: dienstverlening interieur

De dienstverlening van Monumentenwacht werd een eerste keer uitgebreid in 1997. In dat jaar ontstond Monumentenwacht interieur.

2008: dienstverlening varend erfgoed

Sinds 2008 biedt Monumentenwacht ook hulp voor het behoud en het beheer van varend erfgoed. Monumentenwacht kreeg van de Vlaamse overheid de opdracht om de dienstverlening voor het varend erfgoed uit te bouwen, met het oog op een optimaal beheer en onderhoud.

2009: dienstverlening archeologisch erfgoed

Sinds 2009 werkt Monumentenwacht aan een nog verdere verbreding van zijn dienstverlening, ditmaal voor archeologisch erfgoed. Dit past in een integrale erfgoedbenadering enerzijds en de vernieuwing van het archeologiebeleid anderzijds. Meer en meer komt daarin immers de nadruk te liggen op het beheer en behoud van archeologisch erfgoed in situ (ter plaatse).

2011: meerjarenonderhoudsplannen met kostenraming

Sinds 2011 kunnen abonnees een beroep doen op Monumentenwacht voor de opmaak van een meerjarenonderhoudsplan met kostenraming als aanvulling op het inspectierapport. Het meerjarenonderhoudsplan tracht onze leden aan de hand van een gebruiksvriendelijk document een indicatie van planning en kosten te geven voor de uitvoering van de onderhoudswerken die aanbevolen worden in het inspectierapport.

2014: een nieuwe structuur

Ten gevolge van beleidsbeslissingen op het Vlaamse en provinciale politieke niveau, werden de Monumentenwacht vzw’s omgevormd naar een nieuwe structuur. Per 1 januari 2014 treden bestuursakkoorden in voege tussen de provinciale besturen en de Vlaamse Overheid met afspraken rond specifieke taken en opdrachten voor Monumentenwacht, zowel voor de reguliere dienstverlening als voor bijkomende opdrachten op vraag van de Vlaamse Overheid.