Archeologie

Monumentenwacht archeologie, sinds 2009

Door de ratificatie van het Verdrag van Malta (Conventie van Valletta, Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed, 16.01.1992) en de implementatie ervan in het nieuwe onroerend erfgoeddecreet zal in de toekomstige erfgoedzorg een grote nadruk liggen op het behoud in situ (ter plekke) van archeologisch erfgoed.

Monumentenwacht Vlaanderen werkt daarom sinds augustus 2009, in opdracht van de Vlaamse overheid, aan de opstart van “Monumentenwacht archeologie”. Bedoeling van deze nieuwe dienstverlening is eigenaars-beheerders ondersteuning te bieden in het beheer en behoud in situ van hun waardevol archeologisch erfgoed.

Bovendien biedt deze uitbreiding binnen Monumentenwacht nieuwe mogelijkheden voor integrale erfgoedinspecties waarin de bouwkundige en archeologische expertise gecombineerd wordt. Op deze integrale inspecties kan beroep gedaan worden voor bouwkundig erfgoed zoals abdij- en kasteeldomeinen, waar boven- of ondergronds archeologische sporen uit het verleden bewaard bleven, of archeologische ruïnes en “parken”.

Monumentwacht archeologie, voor wie?

Monumentenwacht archeologie verleent diensten aan eigenaars of beheerders van bekend en waardevol archeologisch erfgoedin Vlaanderen.
Dit erfgoed kan wettelijk beschermd zijn onder het monumenten-, landschappen- of archeologiedecreet, maar dat hoeft niet. Het zichtbare archeologische erfgoed is het meest bekend, zoals grafheuvels, mottes, schansen, archeologische ruïnes en opgegraven muurresten. Het meeste archeologisch erfgoed is echter niet zichtbaar en daarom extra kwetsbaar. Voorbeelden hiervan zijn ondergrondse sporen en structuren van nederzettingen.

Monumentenwacht archeologie, waarom?

Net als bouwkundig en varend erfgoed blijft archeologisch erfgoed niet ‘vanzelf’ in goede staat in situ bewaard. Een hele reeks van degradatieprocessen kan het (verdere) behoud van dit erfgoed bedreigen. Deze processen kunnen een menselijke, een natuurlijke (biologische en fysische) of een chemische oorzaak hebben. Denk maar aan de verstoring van het bodemarchief door land- en bosbouw, woningbouw, industrie, verkeer en recreatie, vandalisme, de ingraving door dieren, de wortelwerking van bomen en planten, erosie, de inwerking van vorst, chemische verwering ... Hierbij komt dat het archeologisch erfgoed een eindige en kwetsbare bron van informatie is: eens beschadigd of vernietigd, is zowel de archeologische site als de informatie die erin vervat zit, onherroepelijk verloren.

Behoud van archeologisch erfgoed op de plaats waar het zich bevindt, vereist bijgevolg een actief instandhoudingsbeheer. Dit moet verzekeren dat de archeologische vindplaats op lange termijn behouden blijft als bron voor kennis en beleving. Voor een groot deel van onze geschiedenis is archeologisch erfgoed immers het enige – kwetsbare – archief dat ons nog rest.

De dienstverlening van Monumentenwacht archeologie

Monumentenwacht ondersteunt u in de actieve instandhouding van uw archeologisch erfgoed met de volgende diensten:

Periodieke terreininspecties

Tijdens periodieke terreininspecties wordt de actuele toestand van het archeologisch erfgoed in kaart gebracht en beoordeeld. Daartoe worden oude en nieuwe aantastingen en (ongewenste) begroeiing gedetailleerd geregistreerd. Daarnaast wordt een overzicht gemaakt van (mogelijke) bedreigingen, zoals geplande beheerwerken. De vaststellingen strekken zich ook uit over een randzone rondom het archeologisch relict. Het is belangrijk dat de eerste terreininspectie (nulmeting) gevolgd wordt door periodieke inspecties (monitoring) om na te gaan of het beheer effectief is en of er nieuwe aantastingen of bedreigingen opduiken.

De preventieve en sensibiliserende werking van de inspecties is van groot belang: (verder) verval moet immers voorkomen worden. Nauw overleg met de eigenaar of de beheerder maakt dan ook integraal deel uit van de inspecties.
Lees onderaan hoe Monumentenwacht samenwerkt met de gemeente Lanaken voor monitoring van de Neanderthalersite in Veldwezelt.

Toestandsrapporten

De bevindingen van de inspecties vinden hun neerslag in een toestandsrapport met aanbevelingen voor behoud en beheer. Deze hebben in eerste instantie betrekking op instandhouding en onderhoud. De uit te voeren werkzaamheden staan zo concreet mogelijk beschreven en wanneer nodig wordt doorverwezen naar bevoegde instanties, specialisten en uitvoerders. Het rapport bevat eveneens inhoudelijke achtergrondinformatie die nuttig kan zijn voor een eventuele ontsluiting van de archeologische vindplaats.

Bijkomend advies op maat

Monumentenwacht blijft als ‘helpdesk’ steeds beschikbaar voor informatie over de vastgestelde toestand en de aanbevelingen. Desgewenst krijgt u bijkomend advies. Voor meer informatie over premies, vergunningen of uitvoerders, verwijst Monumentenwacht u zo precies mogelijk door.

Monumentenwacht archeologie in het landschap van de archeologische erfgoedzorg

De dienstverlening van Monumentenwacht archeologie vormt een schakel in het proces van de archeologische erfgoedzorg en wil eigenaars of beheerders ondersteuning bieden in het behoud en het beheer van hun waardevol archeologisch erfgoed.

Wat behoort niet tot het takenpakket van Monumentenwacht archeologie?

  • het uitvoeren van opgravingen en wetenschappelijk onderzoek;
  • het inventariseren en waarderen van archeologische vindplaatsen;
  • de wettelijke bescherming van archeologische sites;
  • het adviseren van vergunningsaanvragen.

Daar zijn andere diensten, organisaties en bedrijven voor bevoegd, zoals:

  • het Agentschap Onroerend Erfgoed
    www.onroerenderfgoed.be
  • universiteiten;
  • provinciale, intergemeentelijke en stedelijke archeologische (of onroerend erfgoed) diensten;
  • archeologische bedrijven en verenigingen.

Wilt u meer weten?

U kan steeds terecht bij onze adviseur archeologie, Nele Goeminne

Publicaties