Onroerenderfgoeddecreet: een nieuwe wetgeving, een nieuw instrumentarium... BEHEERSPLANNEN

Beheersplannen
Waar in de oude regelgeving de opmaak van een beheersplan voorbehouden was voor beschermde landschappen, erfgoedlandschappen en beschermde stads- of dorpsgezichten, wordt dit instrument in het nieuwe Onroerenderfgoeddecreet (van kracht sinds 1 januari 2015) ingezet voor het beheer van alle onroerend erfgoed en erfgoedlandschappen. Met dit plan wil het agentschap Onroerend Erfgoed het langetermijndenken bij het beheer van erfgoed stimuleren.
Op https://www.onroerenderfgoed.be/nl/beheer/beheersplannen vind je info over het doel van een beheersplan, in welke gevallen het verplicht is en de mogelijkheid om voor de opmaak een premie te krijgen. Een richtlijn en sjabloon voor het schrijven van het beheersplan en een databank met goedgekeurde beheersplannen helpen je op weg.

Ook de inspectierapporten en expertise van Monumentenwacht kunnen mee invulling geven aan dit document waarin je onder meer plant welke werkzaamheden waar en wanneer nodig zijn, en dit over een periode van twintig jaar.
In de leidraad van het agentschap Onroerend Erfgoed wordt benadrukt dat bij de opmaak van een beheersplan zoveel mogelijk integraal gedacht moet worden. De dienstverlening van Monumentenwacht dekt de verschillende erfgoeddisciplines: bouwkundig erfgoed, historische interieurs, archeologisch en varend erfgoed. De monumentenwachters deinzen niet terug voor moeilijk bereikbare plaatsen. Ze zijn getraind in hoogtewerk met industriële touwtechnieken en kunnen zo de meeste bouwdelen veilig inspecteren waar anderen vaak niet bij kunnen voor onderzoek,…
Maak je een beheersplan op voor je gebouw of domein en ben je lid van Monumentenwacht of wil je lid worden, aarzel dan niet om je provinciale Monumentenwacht te contacteren: www.monumentenwacht.be/contact. Wij helpen je graag waar we kunnen!

Waar kan Monumentenwacht in bijdragen?
We lijsten hierbij even op waar Monumentenwacht jou ondersteuning kan bieden bij de opmaak van een beheersplan, dat bestaat uit acht hoofdstukken.

De inspectierapporten bieden nuttige info die mee verwerkt kan worden in hoofdstuk 3° ‘Beschrijving en inventaris van de erfgoedelementen van het onroerend erfgoed’ en hoofdstuk 6° ‘Opsomming van de werkzaamheden’.

Hoofdstuk 3° ‘Beschrijving en inventaris van de erfgoedelementen van het onroerend erfgoed’ (huidige toestand)
Deze inventaris vormt de basis om later uitspraken te kunnen doen over de noodzakelijke beheersmaatregelen. In een eerste stap wordt een algemene beschrijving gegeven en de ruimtelijke context gesitueerd. In een tweede stap wordt toegespitst op de verschillende erfgoedelementen. De rapporten van Monumentenwacht kunnen mee invulling geven aan:
● De inventaris van de erfgoedelementen van het gebouw en van de elementen van het historisch interieur (inclusief de eventueel aanwezige cultuurgoederen). Het agentschap OE heeft over de cultuurgoederen een richtlijn opgemaakt. https://www.onroerenderfgoed.be/nl/bescherming/beschermd-onroerend-erfgo...
● De diagnosenota die inzicht geeft in de technische en fysische problemen van het onroerend erfgoed;
● De fysieke beschrijving van een archeologische site, de inventarisatie van de knelpunten (o.a. verstoringen,…) en degradatiemetingen.

Hoofdstuk 6° ‘Opsomming van de werkzaamheden’
Deze opsomming bevat de concrete richtlijnen, eenmalige of terugkerende maatregelen en werkzaamheden die nodig zijn om de beoogde beheersdoelstellingen te bereiken. Dit is tevens een verantwoording voor de instandhoudings-, onderhouds- en restauratiewerken die zijn opgenomen. De rapporten van Monumentenwacht kunnen mee invulling geven aan een lange termijnplan met:
● De noodzakelijke instandhoudings- en onderhoudswerken;
● De verantwoording van een mogelijke fasering (eenmalige en terugkerende maatregelen met een vaste cyclus);
● De weergave van de maatregelen in een tabel per jaar (meerjarenonderhoudsplan) of d.m.v. een indeling in korte, middellange en lange termijn.
Opgelet: Adviezen van Monumentenwacht richten zich op instandhoudingswerken en periodiek onderhoud. De rapporten van Monumentenwacht kunnen dus enkel informatie leveren voor de maatregelen in functie van geformuleerde ‘hoofddoelstellingen’ uit het beheersplan (cfr. hfdst. 5°), die gericht zijn op het behoud, de verbetering of het herstel van de waarden die aan de grondslag van het onroerend erfgoed liggen. De rapporten van Monumentenwacht vormen geen basis voor maatregelen in functie van de vermelde nevendoelstellingen.

In hoofdstuk 7° ‘Manier en tijdstip van opvolging’ kan je verwijzen naar je lidmaatschap en engagement bij Monumentenwacht.
Hoofdstuk 7° ‘Manier en tijdstip van opvolging’
In dit hoofdstuk dien je te omschrijven hoe je de gekozen doelstellingen uit je beheersplan opvolgt en evalueert. Hier kan je o.a. verwijzen naar jouw lidmaatschap bij Monumentenwacht en het engagement om jouw onroerend erfgoed regelmatig te laten inspecteren. Bij elke periodieke inspectie wordt de onderhoudstoestand opgevolgd en vastgelegd in een met foto’s gedocumenteerd toestandsrapport.

In de rapporten van Monumentenwacht vind je nuttige info die ook in andere hoofdstukken wordt gevraagd, zoals:
● voor bouwkundig erfgoed: informatie met betrekking tot historisch materiaalgebruik, historische constructietechnieken,… > nuttig voor hfdst 2°
● voor archeologisch erfgoed: historiek van (bodem)ingrepen, aanwezigheid van bepaalde problemen (bv. erosie), gegevens uit oude opgravingsrapporten > nuttig voor hfdst 2°

Hoe ga je concreet te werk?
Alvorens van start te gaan met de opmaak van een beheersplan neem je best contact op met de provinciale dienst van het agentschap Onroerend Erfgoed (https://www.onroerenderfgoed.be/nl//over-ons/contact/). Dit is sterk aan te raden aangezien de erfgoedconsulenten, in overleg met jou, de gewenste diepgang van het beheersplan bepalen. Verder kunnen ze jou begeleiden bij de opmaak van het beheersplan.
Wens je de verslagen en expertise van Monumentenwacht te gebruiken bij de opmaak van jouw beheersplan, neem dan contact op met jouw provinciale Monumentenwacht. Best gebruik je als basis een recent inspectierapport van minder dan één jaar oud. Heb je geen recent inspectierapport voor handen en wens je een herinspectie? Vermeld aan de monumentenwachter dan duidelijk dat je een beheersplan wenst op te maken, zo kan de rapportage hierop worden afgestemd.