Monumentenwacht en funerair erfgoed

Monumentenwacht biedt niet alleen ondersteuning, inspecties en advies bij het onderhoud van gebouwen, hun waardevolle interieurs, roerend, varend en archeologisch erfgoed, maar ook bij funerair erfgoed.

Tijdens periodieke inspecties wordt de toestand van het funerair erfgoed in kaart gebracht. Of het nu gaat om een eerste inspectie of om een herhaalinspectie, de monumentenwachters gaan altijd zo volledig mogelijk te werk. Op basis van de regelmatige inspecties maken gespecialiseerde monumentenwachters een overzichtelijk, goed gedocumenteerd rapport op. Ze sommen specifieke problemen of aandachtspunten voor de toekomst op en koppelen daaraan aanbevelingen voor onderhoud en kleine instandhoudingswerken.Voor begraafplaatsen bestaat een inspectie en rapport doorgaans uit 2 luiken.

In het eerste luik gaat de aandacht naar de begraafplaats zelf. Risico’s voor het behoud van de begraafplaats en zijn graftekens in het bijzonder komen aan bod. Zo worden bijvoorbeeld erosieproblemen aangehaald of de mogelijke schade die zwiepende takken van onvoldoende gesnoeide bomen aan graftekens kunnen toebrengen. Het terrein, de historische omheining, beplanting en waardevol klein erfgoed zoals wachthuisjes, meubilair, oude naambordjes… wordt hier eveneens besproken.

In het 2de luik ligt de focus op de graftekens zelf. Het toestandsrapport bestaat uit een aantal fiches, waarin beknopt per grafteken de belangrijkste materialen, mogelijke problemen, een conditie en aanbevelingen voor onderhoud of herstel aangeduid worden. De fiches van Monumentenwacht kunnen de inventarisfiches van de verplichte registratie van ‘graftekens van historisch lokaal belang’ aanvullen met informatie over de bouwfysische conditie. Grotere monumentale graftekens zoals de kapellen en andere kleine ‘gebouwtjes’ kunnen –indien gewenst- een uitgebreider conditierapport krijgen, met een gedetailleerde materiaalbeschrijving, conditiebepaling en aanbevelingen naar onderhoud en de nodige instandhoudingswerken (vergelijkbaar met een bouwkundig inspectierapport).
Indien nodig voor het behoud van het erfgoed, worden tijdens de inspectie kleine (tijdelijke) noodherstellingen uitgevoerd.

De monumentenwachters geven graag toelichting bij hun inspectie en verslag. U kan bij hen terecht voor bijkomende inlichtingen en adviezen. De focus van de monumentenwachter ligt op een behoud door goed onderhoud en – zo nodig – kleine herstellingen. Voor concrete uitwerking van beheersplannen, herinrichtingsplannen of restauratiewerken, kan u een restaurator, landschapsbureau of architect met ervaring in dit domein aanstellen.

Algemene en praktische tips over het onderhoud van begraafplaatsen en hun graftekens, vindt u alvast in de brochure ‘Onderhoud van funerair erfgoed’, (2011 – Monumentenwacht Vlaanderen vzw). U kan deze brochure bestellen of een gratis versie downloaden via de website van Monumentenwacht.

Hoe kan u beroep doen op Monumentenwacht?
Om gebruik te kunnen maken van de dienstverlening van Monumentenwacht dient u lid te worden bij de Monumentenwacht van uw provincie. Zowel particulieren als verenigingen, kerkfabrieken of openbare besturen die een of meerdere erfgoedobjecten bezitten of beheren, kunnen lid worden. Ze kunnen aansluiten met erfgoedobjecten die beschermd zijn of opgenomen zijn in een van de inventarissen van onroerend erfgoed. Ook onroerend erfgoed dat niet opgenomen is in de inventaris kan aangesloten worden op voorwaarde dat het bijvoorbeeld deel uitmaakt van de inventaris ‘waardevolle graftekens voor lokaal historisch belang’ van uw gemeente of dat het als waardevol erkend wordt door Monumentenwacht.

Financiële tegemoetkoming van de provincies Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant
De provincie Vlaams-Brabant kan een subsidie toekennen voor onderhoudswerken aan klein historisch erfgoed dat gelegen is in Vlaams-Brabant, niet beschermd is als monument en onder het beheer valt van een openbaar bestuur (gemeente, OCMW, kerkraad). Ook kerkhoven en begraafplaatsen behoren tot dit type klein historisch erfgoed. Er kan een subsidie gevraagd worden voor de opmaak van een inventaris van de graftekens. Voor het onderhoud en herstel van de beeldbepalende elementen van de begraafplaats en de waardevolle graftekens kan er op basis van de aanbevelingen in het inspectierapport van Monumentenwacht, een financiële tussenkomst toegekend worden. Meer informatie over wie deze subsidies mag aanvragen en volgens welke procedure, vindt u hier terug.

Ook de provincie Oost-Vlaanderen kent een subsidie toe voor conserverende werken aan waardevolle grafmonumenten die niet wettelijk beschermd zijn en gelegen zijn op een Oost-Vlaamse begraafplaats. De eigenaar, concessie- of erfpachthouder (houder van zakelijk recht op zo’n waardevol grafteken) kan een subsidie aanvragen. Een inspectieverslag van Monumentenwacht kan dienst doen als technisch verslag dat u – onder andere – moet opnemen in uw aanvraagdossier. Meer info over de aanvraagprocedure, bedragen en beslissingsprocedure vindt u hier.

Voor meer informatie over Monumentenwacht, lidmaatschap, dienstverlening kan u hier terecht of contacteert u de Monumentenwacht van uw provincie.