LEADER-project "Volkegem vernieuwt & Kerselare verbindt"

Bij de periodieke inspecties van kerkgebouwen stellen we in toenemende mate schade vast door bodemerosie. Het grondverzet leidt soms tot ernstige structurele problemen en bedreigt niet alleen kerken en kapellen, maar ook het omringende patrimonium. Ook stellen we vast dat grafmonumenten slecht onderhouden zijn of veelal op een verkeerde manier hersteld worden. Hierdoor dreigen cultuurhistorisch waardevolle grafmonumenten en kerkhoven verloren te gaan.

Om deze problematiek aan te pakken leek het ons nuttig om een proefproject op te starten. Met als doel het basisonderhoud aan begraafplaatsen te stimuleren en met de nodige aandacht voor het milieu (bodemerosie en pesticiden), het behoud van het funeraire erfgoed en het sociale/economische aspect.
Het project werd door monumentenwacht Oost-Vlaanderen voorgesteld aan de stad Oudenaarde en ingediend bij LEADER Vlaamse Ardennen (Europees subsidiëringsprogramma voor plattelandsontwikkeling) waardoor bijkomende fondsen konden worden verkregen.

Tijdens de uitvoering van het project werd het terrein aangepakt, het basisonderhoud aan de grafzerken uitgevoerd en zijn elementen op het kerkhof aangebracht om de belevingswaarde te versterken. Er werd ook geopteerd om de grafzerken te conserveren en geenszins te restaureren.

Het terrein werd volledig afgegraven en weer opgehoogd met nieuwe grond. Dit was noodzakelijk omdat door de jaren heen veel fungiciden werden gebruikt en plantengroei niet meer mogelijk was. Op de plaatsen die mogelijks veel belopen worden, is de grondstructuur versterkt om slijtage en spoorvorming te voorkomen. Op plaatsen waar een hogere concentratie van hemelwater te verwachten valt, werden drainages aangebracht. Het terrein werd ingezaaid met een traag groeiende grassoort. Dit om de onderhoudskosten te drukken (verminderde maaibeurten), de waterloop af te remmen en waterinfiltratie te bevorderen. Ook de paden rond het kerkhof werden heraangelegd en voorzien van nieuwe boorden. Op de paden werd dolomiet aangebracht zodat waterinfiltratie mogelijk is en ook een worteldoek moet zorgen voor een lagere onderhoudsintensiteit. De bestratingen werden hersteld en deels of helemaal hervoegd. De keermuur was nog in redelijke staat en werd plaatselijk hersteld. De cementvoegen werden verwijderd en zijn vervangen door een kalkmortel om vochttransport te garanderen.

Aangezien het grootste gedeelte van de grafzerken nog onder concessies liggen was het niet mogelijk om deze vergaand te herstellen; dit is echter eerder de verantwoordelijkheid van de concessiehouder. De herstellingen tijdens de werken spitsten zich vooral toe op het herstellen van het baksteenmetselwerk van de funderingen, het bijwerken van de berapingen en het vastleggen/stabiliseren van losse natuursteen elementen. De waardevolle gietijzeren kruisen werden in een atelier hersteld, roestwerend behandeld en teruggeplaatst.

Om de belevingswaarde van het kerkhof te versterken werden aangepaste beplantingen aangebracht. Het betreft bomen/heesters met een symbolische betekenis en stinsenbeplantingen die moeten zorgen voor een variatie in de natuurlijke aanblik. Door het aanplanten van narcissen werd een extra bezinningsmoment naast Allerheiligen gecreëerd;.
Het perk van de oud-strijders werd voorzien van een bodembedekkende begroeiing waardoor het zich opnieuw duidelijk onderscheidt van de overige delen van het kerkhof en zo zijn waardigheid terugvindt. Door het plaatsen van zitbanken kunnen de bezoekers eventjes uitrusten maar ook tot bezinning komen.

Aan de hand van het project en onze bevindingen zal een onderhoudsbrochure uitgewerkt worden. Hierdoor hebben de beheerders van kerkhoven, grafmonumenten, enz. een werkbaar instrument in handen om op een verantwoorde manier basisonderhoud uit te voeren. Hopelijk draagt dit bij tot een beter beheer en wordt hierdoor ons (rijk) funerair erfgoed (grotendeels) behouden.

Django Maekelberg
Geert Scheirlinckx
Monumentenwacht Oost-Vlaanderen vzw

Meer informatie: