In de kijker: Sint-Jan de Doperkerk in Hemelveerdegem

De Sint-Jan de Doperkerk in Hemelveerdegem is een hoofdzakelijk neogotische kerk. De mooiste kerk van de vier in haar gemeente … en toch zal de Sint-Jan de Doperkerk in 2014 zijn deuren sluiten voor de weekenderediensten n.a.v. de beslissing van de dekenij in Brakel. Vanaf 2014 zal zij enkel nog geopend worden voor begrafenissen en dopen.

De kerk en haar inboedel

De kerk is geklasseerd als monument. Haar bestaan wordt voor het eerst vermeld in 1075. De oorspronkelijk houten bidplaats wordt in de 12de eeuw vervangen door een romaans kerkje in Doornikse kalksteen. De beuk van het huidige éénbeukige kruiskerkje zou hier grotendeels op teruggaan. Niettegenstaande meerdere vergrotingen door de eeuwen heen is de kerk voornamelijk neogotisch van karakter, met uitzondering van de vierkante bakstenen westtoren van 1783.

De kerk heeft een zeer opvallend en mooi interieur. Het beroemde retabel van de Sint-Jan de Doper is het opmerkelijkste stuk, een meesterwerk van houtsnijkunst uit begin 16de eeuw. Het retabel toont 5 scenes uit het leven van Johannes de Doper: Doopsel van Jezus door Johannes, de prediking van Johannes de Doper, de Dans van Salomé, verbranding van het onthoofde lichaam en het mirakuleuze vinden van het hoofd van Johannes.
Verder zijn ook de preekstoel in rococostijl en het orgel van van Peteghem (1760-1770) echte parels. De koorstoelen en de zijaltaren zijn in Lodewijk de XV stijl. Het doksaal, de kerkmeesterbanken en de biechtstoelen dateren uit de tweede helft 18de eeuw. Allemaal stuk voor stuk mooie voorbeelden van religieus erfgoed.

Nog een opmerkelijk stuk is de ijzeren offerren (1674). Deze stond vroeger buiten, maar werd nu in het portaal ondergebracht. Hierin werden vroeger dieren van de boeren in de parochie geplaatst en verkocht per opbod. De opbrengst was voor de kerk.

Willy Van den Dooren is al 9 jaar voorzitter van de kerkfabriek. Hij is er het hart van in dat ze beslist hebben om de kerk te sluiten, maar houdt het vaandel al 9 jaar hoog door in te staan voor het goede onderhoud van de kerk. Hij vertelt vol lof over de samenwerking met Monumentenwacht.

Monumentenwacht, partner in onderhoud

Monumentenwacht komt tweejaarlijks op inspectie in de Sint-Jan de Doperkerk. “De rapporten zijn duidelijk opgesteld en adviezen zijn bruikbaar, “ zegt Willy Van den Dooren. Ook wanneer iets niet duidelijk is, kan monumentenwachter Geert Scheirlinckx steeds gecontacteerd worden voor meer info. Wanneer er tussen de tweejaarlijkse inspecties in een probleem rijst, neemt de voorzitter van de kerkfabriek contact op. Indien nodig zijn de monumentenwachters steeds bereid om langs te komen en maken ze een bijkomend advies op. Willy Van den Dooren: “Het grote pluspunt is dat monumentenwachters komen waar niemand anders komt. Zij zien dingen die van op de begane grond niet te zien zijn.” Door de gesprekken met Geert heeft hij en de kerkfabriek ook veel bijgeleerd over het goede beheer van de kerk en haar interieur.
Maar ook onze monumentenwachters zijn onder de indruk van de kerkfabriek. De kerkfabriek neemt de adviezen van Monumentenwacht steeds ter harte en ze zijn zeer begaan met het onderhoud van hun kerk. Als ze zelf kunnen instaan voor het onderhoud, doen ze dat. En anders nemen ze een aannemer onder de arm. Of het nu gaat over adviezen voor de bestrijding van zwammen en insecten, of voor de veiligheid en toegankelijkheid van de toren, of schilderwerken, … in de mate van het mogelijke worden de aanbevelingen van Monumentenwacht opgevolgd.
Afgelopen jaar was de kerk opengesteld tijdens Open Monumentendag. Ook toen was Monumentenwacht van de partij. De monumentenwacht interieur gaf advies over het poetsen van zilverwerk en met de bouwkundige monumentenwachters kon je de zolderkamers van de toren bezichtigen. Het was een groot succes. Er kwamen zeker 300 mensen langs en Willy Van den Dooren is blij dat hij op deze manier de kerk kon opstellen.

Afschaffing van de onderhoudspremie

Voor de opvolging van de aanbevelingen van Monumentenwacht, deed de kerkfabriek tot hiertoe beroep op de onderhoudspremie. Nu de onderhoudspremie voor kerken werd afgeschaft, is de kerkfabriek bezig met het opstellen van een restauratiedossier. Dit zal in juni worden ingediend en hopelijk kunnen de werken na goedkeuring starten in 2016. In dit dossier is o.a. de vernieuwing van de verwarming, het opkuisen van het meubilair en het uitvoeren van schilderwerken opgenomen. Een restauratiepremie kan echter maar om de 10 jaar worden aangevraagd en op hoe de kerkfabriek tussentijdse noodzakelijke werken zal financieren is er nog geen zicht.

En de toekomst?

Maar in de toekomst is herbestemming dus aan de orde. Daar denken de leden van de kerkfabriek ook over na. Niet alle types activiteiten kunnen plaatsvinden in een kerk. Als culturele ruimte, bijvoorbeeld voor tentoonstellingen of concerten zijn er volgens Willy Van den Dooren wel mogelijkheden. Wat er met het omringende kerkhof zal gebeuren, is ook nog niet geweten. Zal de kerkfabriek blijven bestaan? Blijft de inboedel ter plaatse? Wat zal ermee gebeuren? Nog heel veel vragen uiteraard nu deze kerk een nieuwe weg in moet slaan. Wij hopen van onze kant in elk geval dat de weg van het goede onderhoud hetzelfde blijft, en dat deze kerk in al haar pracht nog een mooie nieuwe toekomst tegemoet gaat met inbegrip van de hele inboedel. En dit zal uiteraard niet zijn zonder de steun van Monumentenwacht wanneer deze gewenst is.